Hvað varð um Icesavepeningana?
by flokksgaedingar
Icesavemálið er líklega þaulræddasta mál íslenskra stjórnmála fyrr og síðar. Engu að síður hafa enn ekki allar hliðar þess verið ræddar og eru sumir furðulega hræddir við það. Þeir sem gerast svo djarfir að minnast á að lýðræðislega kjörin íslensk stjórnvöld beri einhverja ábyrgð á málinu eru einfaldlega úthrópaðir sem skaðvaldar og málflutningur þeirra sagður ógnun við íslenska hagsmuni. Kinka fyrrverandi og núverandi forystumenn Sjálfstæðisflokksins iðullega ákaft kolli þegar slík brigsl eru borin á borð enda ljóst að flokkurinn sem ber höfuðábyrgð á hruninu er skorinn úr snörinu ef ekki má gagnrýna þátt íslenskra stjórnvalda í sjálfsköpuðu hruni.
Annað dæmi um þessa hræðslu var þegar Hjálmar Sveinsson, þá frambjóðandi í prófkjöri Samfylkingarinnar, velti því fyrir sér hvort að stór hluti tónlistarhússins hefði í raun verið fjármagnaður af breskum og hollenskum sparifjáreigendum í gegnum Icesave-reikninga Landsbankans. Viðbrögðin sem Hjálmar fékk voru á köflum ofsafengin og er ekki gott að átta sig á því af hverju. Líklega hefur einhverju fólki þótt óþægilegt til þess að vita að hluti Icesavepeninganna væri bundinn í gleri og steinsteypu á Íslandi. Enn ein hrunlygin sem reynt er að dreifa er að Íslendingar hafa ekkert séð af útrásarhítunni nema þá einhverjir nokkrir forsprakkar hennar. Sú staðreynd að ríkissjóður Íslands var skuldlaus við hrunið og að ótrúlegur fjöldi einstaklinga hafði tryggt sér lán í erlendri mynt fyrir húsum, bílum, hlutabréfum, listaverkum eða sumarbústuðum sýnir að svo var ekki. Á útrásarárunum flæddu peningar yfir Ísland.
Vangaveltur Hjálmars eiga auðvitað fullan rétt á sér og rúmlega það. Það liggur fyrir að Icesave var leið Landsbankans til þess að fjármagna sig eftir að lánsfjármarkaðir lokuðust. Þar með rann meginhluti þeirra 1.300 ma.kr. sem söfnuðust inn á Icesave-reikningana beint til höfuðstöðvanna í Austurstræti. En auðvitað fór ekki ekki nema lítill hluti Icesave-peninganna í tónlistarhúsið, en hvert fór afgangurinn? Til þess að átta sig á því er líklegast besta leiðin að horfa til þess hvernig lausafé banka er almennt ráðstafað.
Líklega hefur einhver hluti farið í launagreiðslur til starfsmanna Landsbankans. Í gamla Landsbankanum dreifðust laun ekki jafnt á alla starfsmenn og því hafa mestu snillingarnar fengið mest fyrir sinn snúð. Hluti þessara launa hefður síðan runnið í ríkissjóð í gegnum tekjuskattskerfið en restin út í hagkerfið með neyslu og fjárfestingum. Þá má gera ráð fyrir því einhverjir starfsmenn, einkum ofurlaunaþegarnir hafi lagt eitthvað inn á sparireikninga sem síðan voru tryggðir í topp með neyðarlögunum. Að auki má gera ráð fyrir að hátt í hundrað milljarðar króna hafi farið í að greiða út úr peningamarkaðssjóðum skömmu eftir hrun.
Umsvif Landsbankans voru miklil á þessum tíma og var hann stór kaupandi fjölbreyttrar þjónustu á Íslandi. Landsbankinn skilaði einnig talsverðum hagnaði á þessum tíma og hefur hann greitt skatt af honum. Þá hafa talsvarðar upphæðir farið í að greiða vexti af af erlendum lánum bankans og hafa þeir peningar farið aftur úr landi. Ekki má heldur gleyma að Landsbankinn og eigendur voru ötulir stuðningsmenn ýmissa lista- og menningarviðburða, til að mynda ljóðafélagið Nýhíl, þannig að þar hafi einhverjir notið góðs af útrás Landsbankans.
Þegar litið er yfir þetta er ljóst er að er erfitt verður fyrir íslenskan almenning að koma höndum yfir ránsfeng Landsbankans í Bretlandi og Hollandi. Inni á íslenskum sparireikningum liggur þó án efa stór hluti Icesvave peninganna, bæði þeir sem greiddir voru í laun sem og þeir sem voru greiddir út úr peningamarkaðssjóðum Landsbankans. Líklega er því besta leiðin, og um leið sú sanngjarnasta, að þjóðnýta allar innstæður yfir lágmarks innstæðutryggingunni, 20.887 evrum, í bönkum á Íslandi. Þá upphæð mætti síðan nýta til þess að greiða niður þann hluta höfuðstóls Icesave-reikningsins sem eignir gamla Landsbankans dyggðu ekki fyrir. Því sem eftir stæði yrði síðan dreift jafnt á alla Íslendinga.
Með þjóðnýtingu þessara innstæðna er hægt að lágmarka tjón íslenskra skattgreiðenda vegna Icesavereikninganna og um leið leiðrétta eftir fremsta megni það óréttlæti sem fólst í útgreiðslunum úr peningamarkaðssjóðunum og því að tryggja allar innstæður upp í topp með neyðarlögunum. Er Sjálfstæðisflokkurinn til í þann dans?
